ያየሰው ሽመልስን አንድ በአንድ

ያየሰው ሽመልስን አንድ በአንድ

ያየሰው ሽመልስን አንድ በአንድ

ኤል ሲሲ > ዐቢይ አሕመድ = ሕዳሴ ግድብ

ያየሰው ሺመልስ፤ ማርች1 2020 በፌስ ቡክ ገጹ ላይ “ህዳሴ ግድብ ከለውጡ ወዲህ” ሲል፤ በፍትህ መጽሄት ለሰባት ወራት የጻፋቸውን (በግድቡ ዙሪያ) ሰብስቦ ፖስት አድርጎ ነበር። ጽሁፎቹን ብቻም ሳይሆን ያየሰውን በደንብ አነበብኩት።
ራሱ ባስቀመጠበት ቅደም ተከተል ለመቃኘት ሞከረኩ። ይመሳሰላሉ። ሁለቱን በተከታታይ ለማሳያነት ወስጄ እፈትሻቸዋለሁ። ከጽሁፉ ውስጥ ችግር አለበት ብዬ ያመንኩበትን ክፍል በቀይ፤ የኔን ምላሽ በሰማያዊ ለማሰቀመጥ ሞክሬያለሁ። ምላሾቸን እግር በእግር እየተከተልኩ ማሰቀመጤ የጽሁፉን ፍሰት ከረበሸባችሁ በጣም ይቅርታ እጠይቃለሁ።
*ቀዩ ስህተቱ፤
*ጥቁሩ ሰህተቱን ያጀበበት፤
*ሰማያዊው ደግሞ ሰህተቱን ያደመቀበት ነው።

(በስም የተቀሰውን ባለሶስት ድግሪ ፖለቲከኛ ትንታኔ ከመቀበላችን በፊት፤ እስቲ በስም የተጠቀሰውን አለምአቀፍ የሚዲያ ግሩፕ፤ ያውም ለዘገባው እንዲያገለግለው፤ ኢኮኖሚስቶችን የፓለቲካ ተንታኞችን፤ (እነ ያየሰውን) የሚያነጋግርረውን ኢንተርናሽናል የሚዲያ ግሩፕ እንፈልገው። ጉግል ላይ የለም። ጃፓን ውስጥ በዚህ ስም የሚሰራ ‘NIKKE GROUP’ የተባለ የንግድ ተቋም አለ። እንግዲህ የያሰውም ፖለቲካዊ ተንታኝኙን “ያገኘሁት ከአንድ ጃፓናዊ ወዳጁ ጋር ነው” ብሎን አልነበር? ያው ለንግድ መጥተው፤ ፖለቲካም ንግድ ነው በሚለው ካልኩሌት አድርጎለት ይሆናል። ቀላ ያለ ሁሉ ፈረንጅ፤ ፈረንጅ ሁሉ አዋቂ የሚመስላቸው ብዙ ሰዎች አውቃለሁ። (ከያየሰው ጋር ባልተያያዘ መልኩ ነው፤ ከተያያዘም ከግብጻዊው ተንታኝ የሚያንስ ኮሮሌሽን አይወጣውም) ወይ ኢንተርናሽናሉ የሚዲያ ግሩፕ ጎግል ላይ ያልሰፈረ ይሆን? ያ ከሆነ “በታሪክ የመጀመሪያው ጉግል ላይ ያልሰፈረ ኢንተርናሽናል መስሪያ ቤት” በሚለው ጉግል ላይ ይስፈርልና። በእርግጥ የሚዲያ ግሩፑ አሁንም የለም ብዬ ሙሉ በሙሉ ለመናገር ይሄ ብቻውን በቂ ማስረጃ ላይሆነኝ ይችላል። ለመጠራጠር ግን በቂ ነው። ከተጠራጠርኩ ደግሞ የያሰውን አይነት ጽሁፍ መጻፍ አይታሰብም። እንኩዋን ስለአባይ ግድብ፣ አባይ ስለሚባል ሰውዬ በዚህ ደረጃ ህልውናው ከሚያጠራጥር ምንጭ እየቀዱ ማውራት አግባብ አይደለም። እስቲ ደግማችሁ አንብቡት ስለምን እንዳወሩ፤ ምን ነግሮት ምን ያህል እንዳመነው የጻፈውን ደግማችሁ አንብቡልኝ እስቲ። ያላለው ነገር የለም። ይሄንን ሁሉ አምኖታል። ያየሰው የጋዜጠኝነት ኢቲክስ ላይ እንደማይደራደር ፔጁ ላይ ጽፎ አይቻለሁ። ጋዜጠኝነትን እንደሚያከብረውም ጭምር የተናገረውን እዚህ ውስጥ አጥቼዋለሁ።)

እሱ ለግብጽ የፖለቲከኞች ሰፈር የቀረበ ነው፡፡ሁለቱ ወንድሞቹ ከአሁኑ ፕሬዚዳንት ኤል ሲሲ ጋር አብረው የሚሠሩ ናቸው፡፡አንዱ የፕሬዚዳንቱ ጠባቂ ሲሆን፣ሌላኛው ደግሞ እዚያው ፕሬዚዳንቱ ጽ/ቤት የሚሠራ ባለሙያ ነው፡፡ የሳቤር አባት በሙባረክ ዘመን የግብጽ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ነበሩ፡፡በ1987 ዓ.ም አዲስ አበባ ላይ ከሱዳን የተላኩ ነፍሰ-ገዳዮች ሙባረክን ለመግደል በሞከሩ ወቅት የሳቤር አባት አብረው ነበሩ፡፡

ከግድያ አምልጠው ወደ አገራቸው ከተመለሱ በኋላ ሙባረክ ‹‹ይህንን ጥቃት ያከናወነችብኝ ኢትዮጵያ ናት›› ሲሉ ወነጀሉ፡፡ የሳቤር አባት ግን ከድርጊቱ ጀርባ ያለችው ኢትዮጵያ ሳትሆን ሱዳን እንደሆነች ቢወተውቱም ሰሚ አጡ፡፡

ሙባረክም ከቤተመንግሥት እስከተወገዱበት 2003 ዓ.ም ድረስ በአፍሪቃ ሕብረት ስብሰባ ላይም ሆነ በአዲስ አበባ ሰማይ ላይ ሳያልፉ ኖሩ፡፡

(የተንታኙ ሰውዬ አባት በሙባረክ ዘመን የውጪ ጉዳይ ሚኒስትር አንደነበሩ ነግሮናል። ይሄ ንግግር ብቻውን ስህተት አለበት። ሲጀመር በሙባረክ ዘመን ብዙ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮች ነበሩ። የሁሉም ልጅ ነው? የግድያ ሙከራው እለት አብረው ነበሩ ብሎናል። እሳቸው ናቸው ብለን እንውሰድ? እሳቸው ከሆኑ ደግሞ አመር ሙሳ ናቸው ማለት ነው። (አመር ሙሳ ከግድያው ያምልጡ አያምልጡ የዚህ ጽሁፍ አቅራቢ የሚያውቀው ነገር የለም፤ በወቅቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር መሆናቸውን ብቻ ለማስታወስ ነው)። እሳቸው ከሆኑ፤ ሳቤር ራቢዬ የሚባል ልጅ የላቸውም። ኤልሲስን የሚጠብቅ ልጅ ይኖራቸዋል ብዬም አልገምትም። ማጣራት ያልፈለኩትም ለያዬሰው አዝኜ ነው። )

ሳቤር ‹‹ግብጽን ወደ አፍሪቃ የመለሰ ብልህ መሪ›› ሲል የሚገልፃቸው ኤል ሲሲ ደግሞ ምርጥ ዲፕሎማት ሆኑ፡፡ ‹‹ሙባረክ በዘመናዊ የግብጽ ታሪክ ምርጥ ወታደራዊ መሪ ነበር፡፡ የሙባረክን ብስለት የምታደንቀው ኤል ሲሲን ለመከላከያ ደኅንነት ኃላፊ አድርጎ መሾሙን ስትመለከት ነው፡፡ ሲሲን ሙባረክ የመረጠው ወታደራዊ ብስለቱንና ብቃቱን አይቶ ነው፡፡ኋላ ላይም ወደ ጦሩ ኤታማዦር ሹምነት ያደገው በዚሁ ብቃቱ ነው፡፡ ‹‹እናም ሲሲ ከሙባረክ ለግብፃዊያን የተበረከተ ስጦታ ነው፡፡ ሲሲ ቆራጥና አስተዋይ ዲፕሎማት ነው፡፡ ከእርሱ ጋር የሚሰሩት ወንድሞቼ እንደሚነግሩኝ

ሲሲ አንተን እርሱ ወደሚፈልገው አቅጣጫ ለመውሰድ መደራደር የሚችል፣ከፖለቲከኛነት ይልቅ ወታደራዊ ብልጠትና ዲፕሎማሲያዊ ብስለት ያለው ሰው ነው››

‹‹እንደመጣ ያደረገው ነገር ሁለት ነው፡፡አንደኛ ኢትዮጵያን መውጋት አይቻልም፤ ሁለተኛ ኢትዮጵያን የግድብ ግንባታውን እንድታቆም ማድረግ አይቻልም የሚል መርህ ተናገረ፡፡ ወረራ እንፈጽም ብንል መጀመሪያ ሱዳንን መውጋት አስፈላጊ ነው፡፡ምክንያቱም አንደኛ ሱዳን የግድቡ ግንባታ ደጋፊ ነች፡፡ ሁለተኛ ግድቡን ለማፍረስ በቅድሚያ የሱዳንን ግዛት ማለፍ ያስፈልጋል፡፡ ስለዚህ የሚሻለው ድርድር ብቻ ነው አለ፡፡ በዚህም ከኢትዮጵያ ጋር እርቅ ካወረደና ሰላም ከፈጠረ በኋላ በቀጥታ ሱዳን ገብቶ አል በሽርን ከሥልጣን አወረደው›› አለኝ፡፡

(ይሄ ሁሉ “ዐቢይና ኤልሲሲ ታርቀው ነው አልበሺርን ያወረዱት” ተብሎ አንዲታመንለት ፈልጎ የሚያቀርበው ቀደዳ ነው። ኤልሲሲ እኮ ከዐቢይ በፊትም አዲስ አበባ ይመጣ ነበር። ያላቸውን ልዩነት እንደዛሬው ሁሉ በድርድር (ይዘቱ ምንም ይሁን) ለመፍታት ሲሞክር ነበር። ከአፍሪካ ህብረት ስብሰባ ጎን ለጎን ከሀይለማሪያም ጋርም አውርቶ ያውቃል። ኤልሲስ ከኢትዮጵያ ጋር የመጀመሪያውን የግንባር ውይይት ያደረገውም ለአፍሪካ ህብረት ስብሰባ አዲስ አበባ በመጣበት ወቅት ከሀይለማርያም ጋር ይመስለኛል። ከዐቢይ ጋር ያወረደው አዲስ ሰላምና እርቅ የለም። ኤልሲሲ ማለት ኢትየጵያ ፓርላማ ውስጥ ቁጭ ብሎ ሲያወራ የምናውቀው ሰው ነው። የኢትዮጵያ ፓርላማ ውስጥ ከአፈ ጉባኤዋ ጎን ቁጭ ብሎ በኢትዮጵያ ፓርላማ ውስጥ ከተሰቀለው የአረባዊት ሪፐብሊክ ግብጽ ባንዲራ ጎን ቁጭ ብሎ በኢትዮጵያ ቴሌቭዥን የታየ ሰው ነው። Egypt's President arrives in Ethiopia ይህቺን አየት አድርጋት World Bulletin ላይ ታገኛታለህ። ኤልሲሲ አቡነ ማቲያስን ሳይቀር እንዳወራቸው ታጫውትሃለች። ያየሰው ያኔ ምናልባትም ማትሪክ እየተፈተነ ይሆናል። (ለዚህ ታሪክ ማጣፈጫ ሲባል ትንሽ ከዕድሜው ላይ ቀንሰናል) የዘንድሮ ልጅ መቼም አይደርስበት የለ፤ ያየሰው ዶክተር ስለሺን ሀይድሮሎጂካሊ ምናምን ሊገመግመው ሲሞክር ያየሁባትን ዘመን መቼም አልረሳት።ግድ የለህም፤ የዶክተሩን ስም ጉግል ላይ ጻፍና የሰራቸውን ጥናቶች ብቻ ቼክ አድርጋቸው። ምናልባትም ስሙን ለብቻህ በክፉ ያነሳህበትን አጋጣሚ ሁላ እያስታወስክ ትጸጸታለህ። ቢያንስ ‘ደረቱን ነፍቶ የግድቡን ሀይል ቀንሰነዋል አለ’ እያልክ ፖስት ከማድረግ ያድንሃል። ንቀኸው ነው አይደል? ደፋርና ደንቆሮ አድርገኸው ነው አይደል? እፍረተ ቢስ የሀገርን ጥቅም አሳልፎ የሚሰጥ አድርገኸው ነው አይደል? ……..)

I‹‹የግብጽ ደኅንነት በአል በሽር መወገድ ላይ ሚና ነበረው እያልከኝ ነው?›› ስል ጠየቅሁት፡፡
‹‹ይህንን ትጠራጠራለህ እንዴ ?!›› ሲል መልሶ ጠየቀኝ፡፡
በርግጥም አልጠራጠርም፡፡የእርሱን መረጃ በመሻት እንጂ በሱዳን ውስጥ ያለ ግብጽ ፈቃድ ሥልጣን የያዘ መሪ ታይቶ እንደማይታወቅ ጠፍቶኝም አይደል፡፡

(ያየሰው አያነብብም! አልበሺር ስልጣን የያዘውም ያንን ሁሉ አመት የገዛውም በግብጽ ፈቃድ አልነበረም። ከእንግሊዝ የእጅ አዙር አገዛዝ ነጻ ከወጣች ወዲህ ሱዳንን የመሩ ሁሉ ሲመጡ ከግብጽ ጋር ወዳጅ መሆናቸውን የሚናገሩ፤ ትንሽ ሲቆዩ ግን ከግብጽ ጋር ባለመስማማት የሚታወቁ ናቸው። በራሳቸው የውስጥ ትገል እና ፖለቲካል ኬሚስትሪ የተመለዱ ናቸው። የእሷ አለመፈለግ ነጥብ ሆኖ አያውቅም። ሱዳንን ክፉኛ ከመናቅ የሚመጣ ስህተት ነው። ማነህ ያየሰው! ሱዳን ከሁለቱም የተሻለ ሀብት ያላት ሀገር ናት። ከፈርኦን በኋላ ግብጽ የራሱዋንም መሪ በፈቃድዋ መርጣ አታውቅም እያሉ የሚሳለቁትን አልሰማም ማለት ነው። ሱዳንን ካርታ ላይ ያያት እንኳን ይሄንን አይነት መደምደሚያ ለመስጠት አይደፍርም። ለማንኛውም የDavid Mills መጽሃፍን አንብበው። Dividing the Nile: Egypt’s Economic Nationalists in the Sudan, 1918-56 ይላል። ከሱዳንና ከግብጽ ጋር ያስተዋውቅሃል። ለመጻፍ እንጂ ለመጽሃፍ ጊዜ ከሌለህ ደሞ፤ Egyptian-Sudanese relations amidst power struggles in the Middle East and Horn of Africa የምትለዋን የHousam Darwisheh ጥናታዊ አርቲክል አየት አድርጋት። ግብጽን አግንኖ ከማየት ትታደግሃለች። በህወሓት ጊዜ የናቁዋትን ሀገር በዐቢይ ዘመን ከማክበር ተራ ካልኩሌሽን ታድንሃለች) የሱዳንን መፈንቅለ መንግሥት በቀጥታ የመሩት ግብጽና ወዳጆቿ እንደሆኑ የቀድሞው የደኅንነት ኃላፊ ጎሽ ለዘኢኮኖሚስት የተናገሩትን አንበቤያለሁ፡፡

ፈረሷን መቼ ማንቀሳቀስ እንዳለበት የሚያውቅ ብልህ ሰው፣የሚሠራውን ሥራ ቅደም ተከተሉን የሚያውቅ ሰልፈኛ ወታደር፣ የዲፕሎማሲ ሀሁ የገባው የፈረኦን ልጅ! (ይሄንን አድናቆት ኤልሲስ ራሱ ቢሰማ አሽሟጠጠኝ ብሎ ይሰቅለው ነበር። በነገርህ ላይ ያየሰው፤ “በቀን ይሄን ያህል ሰው ይገደል ነበር!” የሚል ጥናት ባቀረብክበት አዳራሽ ውስጥ ባይሆንም ሌላ ቦታ ወዳጆችህ መሃል የምታወራት ስታትስቲክስ ልንገርህ፤ ብልሁና አዋቂው መሪህ ኤልሲስ ወደስልጣን ከመጡበት ከ2013 ጀምሮ 2443 ሰዎችን በሞት ቀጥተዋል። ከዚህ ውስጥ 82ከመቶው በፖለቲካ ምክንያት በስቅላት የተቀጡ ናቸው። ይሄን ያስተዋሉ The Hangman of the Middle East ይሏቸዋል። አልበሺርን ያወረደው ሰውዬ፤ እነዚህን ሁሉ ሰቅሎአል። ፈረሱን መች እንደሚያንቀሳቅስ አዋቂው የፈርኦን ልጅ! አሁንም በነገርህ ላይ! ኤልሲስን አስተዋይና ዲፕሎማት ብሎ መግለጽ፤ በፌስ ቡክ ሚስቴን አንጓጠጡ ብሎ እስር ቤት የሚወረውርን መሪ በአስተዋይነትና በምርጥ ዲፕሎማትነት መምረጥ ከባድ የእውቀት እጥረት ይፈልጋል። ተሳክቶልሃል። በዲፕሎማሲ አለም የውስጥ ቀጋ የውጭ አልጋ መሆን አይቻልም። ማዳ ማሰር የሚባል ወጣት ጸሃፍትን የሚያበዛ ሚዲያ አለልህ፤ ትንታጎች ናቸው። ስለሃገራቸው የሚብሰከሰኩ፤ እናንተ ዛሬ ዐቢይን ለማጣጣል ለስላሳና አርቆ አሳቢ የምትሉትን ጁንታ በምን መልኩ እንደሚተርኩት ግባና አንብብ! የግብጽ መሪዎች በየትኛዋም የአፍሪካ ገጽ አሪፍ የዲፕሎማሲ ታሪክ የላቸውም። የአረብም ሊግም የአፍሪካ ህብረትም አባል ነኝ እያለ ከሚወላውለው የማንነት ስቃያቸው ገና አልተፈወሱም። በህዳሴ ግድቡ ከተከተሉት ዲፕሎማ የትኛው ነው ብልህ? በሱዳን ላይ በደቡብ ሱዳን ላይ ከተገበሩት ዲፕሎማሲ የትኛው ነው ዲፕሎማቲክ? ከሊቢያ እሰከ አልጄሪያ ከማሊ አስከ ዶሃ ከአንካራ እስከ ጎላን ኮረብቶች ከሲናይ አሰከ ሃላይብ ከቀይ ባህር እስከ ስዊዝ ካናል የቱ ነው ጥበበኛው ዲፕሎማሲ? )

ከወራት በፊት የሱዳንን ፖለቲካ እርሱ በሚፈልገው መልኩ ቋጭቶታል፡፡ በሳቤር ቋንቋ ሲሲ ከኢትዮጵያ ጋር እርቅ አውርዶ፣በሽርን ከሥልጣን አወረደው፡፡ ቀጥሎ ቀጣዩን ትኩረት አዲስ አበባ ላይ አደረገ፡፡ የኢትዮጵያን ፖለቲከኞች በረዥሙ በለቀቀው ገመድ እየተቆጣጠራቸው ነው፡፡ (ይህቺን ቀደዳ ወረድ ብለን ስትፎርሽ እንይዛታለን) ለዚህም ሕዳሴ ግድብ የተሰኘ ፕሮጀክት ዋነኛ ማዕከሉ ሆነ፡፡

ዐቢይ እና ሲሲ

ይህንን የሰሙት ሲሲ እሳት ለብሰው እሳት እየተነፈሱ ስብሰባውን ጀመሩ፡፡‹‹ሳታማክረንና እኛ ሳናውቅ ለምንድን ነው ግድቡ በዚህ ጊዜ ኤሌክትሪክ ያመነጫል፤ በዚህ ዘመን ይጠናቀቃል የምትለው?!›› ብለው ዐቢይ አሕመድ አሊ ላይ አይኖቻውን አጉረጠረጡ፡፡ በቦታው የነበረው ሰው ጉዳዩን ሲገልፀው ‹‹አንድ ክፉ አለቃ፣ሠራተኛውን ሲቆጣ ይመስል ነበር›› ይለዋል፡፡ (የቅድሙዋን ቀደዳ ስትፎርሽ አያችሁልኝ? የኢትዮጵያን ፖለቲከኞች በረዥሙ በለቀቀው ገመድ እየተቆጣጠራቸው ነው” ያለውን ረስቶታል። ዐቢይ እንግዲህ ለሚቆጣጠረው ሰውዬ ሳያሳውቅ በመናገሩ ቁጣ እየተቀበለ መሆኑ ነው። ስለዚህ ፈረሷን መቼ ማንቀሳቀስ እንዳለበት የሚያውቀው ኤልሲሲ እዚህ ጋ ምን ነክቶት አመለጠችው? ገመድ አጥሮበት ገበያ በሄደበት ሰአት አምልጣው ይሆን?

ያየሰው የሚያሳዝነኝ ለዚህ ነው! ሲጽፍ ብቻ አይደለም ሲናገርም ይቸኩላል። አሁን ይሄ መረጃ ላይ ላዩን ሲታይ የአንባቢን ቀልብ ይይዛል። ጠለቅ አድርገው ከመረመሩት ግን ለያየሰው ቀለብ መግዣ መሆኑን እንረዳለን። ሲጀመር እንዲህ አይነት መረጃ ‘በስፍራው የነበረ ሰው ነገረኝ’ ተብሎ የሚጻፍ አይደለም። ወይም ‘በስፍራው የነበረው ሰው’ በሚለው ስታይል ከዚህም በላይ አስገራሚ መረጃዎችን መጻፍ ይቻላል። እንዲህ አይነት ሴንሰቲቭ ጉዳይ፤ ይሄንን የሚያህል ሀገራዊ ጉዳይ፤ እንዲህ አይነት የብዙ አካላት ፍላጎት ያለበት ጉዳይ፤ ‘ከሰው እንደሰማሁት እና በስፍራው የነበረ ሰው ሲገልጸው’ እያሉ መጻፍ በጣም አደገኛ አላዋቂነት ነው። የጸሃፊውን ፍላጎትና አቅም እንድንናጠይቅ የሚያስገድድ ነው። ለነገሩ ይህቺ ስታይል ያየሰውና የአለቆቹ መታወቂያ ናት። ስዩም መስፍን የተባለው GOOFY፤ በቃለመጠይቁ ላይ እንደውስጥ አዋቂ ቀርቦ “ድርድሩ ላይ ከነበሩ ሰዎች እንደሰማሁት’ እያለ ሲያወራ ታዝበነዋል። ለማንኛውም፤ እኔም “ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለአልሲስ ግድቡን በ10ቢሊዮን ዶላር ሊሸጡላቸው እንደተስማሙና ገንዘቡንም ከሲናይ በረሃ ወደግራ አጠፍ ብላ ከምትገኝ ካፌ ወሰጥ አርብ ምሳ ሰአት ላይ ሊረከቡ እንደሆነ በድርድሩ ላይ የነበረ አንድ ውስጥ አዋቂ ነግሮኛል ይሄንን ስሰማ አጠገቤ የነበሩት ታዛቢዎችም፤ ወደሰማይ ያንጋጥጡ ነበር…………..”)

በጊዜው ሰዎች የጠቅላይሚኒስትር ዐቢይን ኮስታራ ምላሽ ቢጠብቁም አልሆነም፡፡ይልቁንም አንገታቸውን ደፉ፡፡ግብፆች አንዳንዴ እንዲህ ባለ ሁኔታ ከልክ ሲያልፉ፣ ‹‹ይህ እናንተን አይመለከትም፤ ይህንን ለመናገር የእናንተን ፈቃድ መጠየቅ አያስፈልገንም፤ማተኮር ያለብን በሌሎች የድርድር ሀሳቦች ላይ ነው፤ወዘተ›› የሚሉ መልሶች ከኢትዮጵያዊያን መሪዎች ዘንድ ይሰጥ እንደነበርም እነዚሁ ቤተመንግሥትኞች ያስታውሳሉ፡፡ ይህ ግን በጠቅላይሚኒስትር ዐቢይ ዘመን ቀርቷል፡፡ይልቁንም በሲሲ ቁጣ አንገት መድፋት ተጀመረ፡፡

ጠቅላይሚኒስትር ዐቢይና ኤል ሲሲ ለመጀመሪያ ጊዜ የተገናኙት በሰኔ 2010 በካይሮ ነበር፡፡ያኔ ‹‹ወላሂ እናንተን አንጎዳም›› ብለው መምጣታቸውን ባሳለፍነው ሳምንት አስታወሰናል፡፡

በጊዜው ሰዎች የጠቅላይሚኒስትር ዐቢይን ኮስታራ ምላሽ ቢጠብቁም አልሆነም፡፡ይልቁንም አንገታቸውን ደፉ፡፡ግብፆች አንዳንዴ እንዲህ ባለ ሁኔታ ከልክ ሲያልፉ፣ ‹‹ይህ እናንተን አይመለከትም፤ ይህንን ለመናገር የእናንተን ፈቃድ መጠየቅ አያስፈልገንም፤ማተኮር ያለብን በሌሎች የድርድር ሀሳቦች ላይ ነው፤ወዘተ›› የሚሉ መልሶች ከኢትዮጵያዊያን መሪዎች ዘንድ ይሰጥ እንደነበርም እነዚሁ ቤተመንግሥትኞች ያስታውሳሉ፡፡ ይህ ግን በጠቅላይሚኒስትር ዐቢይ ዘመን ቀርቷል፡፡ይልቁንም በሲሲ ቁጣ አንገት መድፋት ተጀመረ፡፡

ጠቅላይሚኒስትር ዐቢይና ኤል ሲሲ ለመጀመሪያ ጊዜ የተገናኙት በሰኔ 2010 በካይሮ ነበር፡፡ያኔ ‹‹ወላሂ እናንተን አንጎዳም›› ብለው መምጣታቸውን ባሳለፍነው ሳምንት አስታወሰናል፡፡

በወቅቱ ግብጽ ከድርድሩ አኩርፋ ወጥታ ነበር፡፡ በተለይም የግድቡን የውሃ አሞላል በተመለከተ የኢትዮጵያ የባለሙያዎች ቡድን ያቀረበውን መደራደሪያ ሱዳን ብትቀበለውም ግብጽ ውድቅ አደረገችው፡፡ በዚያውም ድርድሩን አቋርጣ ወጣች፡፡ (ውሸት ነው። ከድርድሩ የወጡበት ወይም ድርድሩ ቆሞ የነበረበት ምክንያትም የተጠቀሰው አይደለም። ሱዳን ስለውሃ ሙሌት ከኢትዮጵያ ጋር ተስማምታ የምታውቅበት ጊዜ መኖሩን የሚናገር ሰነድ የለም። ሌላ ያፈጠጠ ውሸት። የዚህ አይነት ወሬ አላማው፤ ‘ህወሓት በረቀቀ የዲፕሎማሲ ክህነቱ ከጎናቸን እንድትቆም ያደረጋትን ሱዳንን ዐቢይ አህመድ አስከፍቶ አባረራት’ የሚለውን የሾቀ የፕሮፓጋንዳ ዘመቻ ማጠናከር ነው። ሱዳን ሲጀመር ‘ከእኛ ጋር ነበረች’ የሚያስብል ታሪክ ኖሮአት አያውቅም። ሱዳን እኮ የትብብር ማእቀፉን ካልፈረሙ ሀገራት አንዱዋ ናት። ከግብጽ ጋር ጥላ እንደወጣች ነው ያለችው። ሁሌ ከእኛ ጋር ነበረች እያሉ መጻፍ ምነድነው ጥቅሙ? ይልቅ ያየሰውን፤ Egypt versus Ethiopia: The Conflict over the Nile Metastasizes የሚለውን የFred H. Lawson ዘ ስፔክታተር ላይ የታተመ ጽሁፍ እንዲያነብብ ልጋብዘው። ሂደቱን በተሻለ መልኩ ከሚገልጹ ጽሁፎች ውስጥ አንዱ ነው። ለምሳሌ፤ መስከረም 19 2016 ላይ ሁለቱን የፈረንሳይ አማካሪ ድርጅቶች ለመቅጠር የተስማሙትም ያኔ ነው። የግድቡን ጉዳትና ጥቅም እንዲያጣሩ ተስማምተው ቀጠሩዋቸው። ኢትዮጵያ ግን በሚንስትሩዋ በኩል “የአማካሪዎቹ ሪፖርት ምንም ሆነ ምንም ስራውን በፕሮግራሙዋ እንደምትቀጥል ተናገረች። ያኔ የሱዳኑ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ኢብራሂም ግሃንዱር “የግብጽን ፍላጎት የሚጎዳ ማንኛውንም አይነት ስምምነት ከኢትዮጵያ ጋር እንደማታደርግ ተናገሩ። ለዚህ ውለታዋ ምላሽ ነው፤ ኦክቶበር ላይ ኤልሲሲ ህገመንግስታዊ ተሃድሶ ተብሎ በተዘጋጀ ድግስ ላይ ለመገኘት ካርቱም የሄዱት። በምላሹም ሱዳን የመስኖ ሚኒስትሩዋን ከግብጽ ጋር በጋራ ስለሚሰሩዋቸው ፕሮጀክቶች ለመወያየት ወደ ካይሮ የላከችው። በዚህ የተበሳጨችውና የተደናገጠችው ኢትዮጵያም በጌታቸው ረዳ በኩል ግብጽን የሚያወግዙ መግለጫዎች ስታንጋጋ ነበር። ይሄ የሚያሳየው፤ ሱዳን የኢትዮጵያንም ሆነ የግብጽን ፍላጎት ለይቶ የሚያሰተናግድ ልብ እንደሌላት ነው። ለራሱዋ ነው የምትጨነቀው፤ የራሱዋ ቁማሮች አሉዋት። ይህቺ ጽሁፍ ሱዳን በሞርሲ መፈንቅለ መንግስት እንዳኮረፈችና ወደ ግድቡ ጠጋ እንዳለች ታወራለች። ዝም ብለህ እያት እስቲ፤ 2013 ላይ መቅረቡዋንም እንዳትረሳ። Egypt-Sudan Ties Deteriorate Over Nile Ayah Aman – ዛሬ ዐቢይ ሊያባርራት አሊያም ነይ ሊላት አይችልም። ይህቺን ላለመሳት የሃላይብ ትሬያንግል ፖለቲካን ማንበብ ብቻ ይበቃል። ያየሰው አንብብ! የጻፍከውንም ቢሆን ደግመህ አንብብ! ቢያንስ ደንገጥ ያደርግሃል!)

ይህ ከሆነ ከወራት በኋላ በቤጂንግ በተካሄደው የቻይና አፍሪቃ ጉባኤ ላይ ሁለቱ መሪዎች በድጋሚ ተገናኙ፡፡ ከሁለቱ መሪዎች ውይይት በኋላ ግብጽ ወደ ድርድሩ መመለሷን መገናኛ ብዙሃን ዘገቡ፡፡ ጠቅላይሚኒስትር ዐቢይ ለሲሲ ምን ቃል እንደገቡ እስካሁን ድረስም ግልጽ ባልሆነ ሁኔታ በቤጂንግ በተደረገ ውይይት ግብጽ ወደ ድርድሩ ተመለሰች ተባለ፡፡ ከዚያ በኋላ ነው እንግዲህ ፕሬዚዳንት ሲሲ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይን በቤተመንግሥታቸው ተገኝተው የተቆጧቸው፡፡የግብጹ አለቃ ከባድ ሆኖባቸው የሰነበተው ነገር የሱዳን መንግሥት ከኢትዮጵያ ጎን መቆም ነበር፡፡በተለይ አል በሽር ከኢትዮጵያ መሪዎች ጋር በነበራቸው መልካም ግንኙነትና በዘላቂ ጥቅማቸው ምክንያት የሕዳሴ ግድብን ደግፈው መቆማቸው ራስ ምታት ነበር፡፡ይህንን አቋማቸውን እንዲያሻሽሉና ለዚህም በሱዳን የተቀሰቀሰውን አመጽ በማርገብ በኩል አንደሚተባበሯቸው ቃል ቢገቡም አልሆነም፡፡ በሽርን ደጋግመው ካይሮ በመውሰድ ለማሳመን ሞከሩ፡፡የቀድሞው የሱዳን ፕሬዚዳንት ግን ፍንክች ሊሉ አልቻሉም፡፡እናም ሲሲ ወደ ሁለተኛ አማራጫቸው ሄዱ፡፡በሽርን ለማውረድ ከወታደሩ ጋር ሰሩ፡፡ በመጨረሻም በሽር ተወገዱ፡፡ይህንን ሒደት ስለሚያውቅ ነው ጋዜጠኛው ሳቤር ‹‹ከኢትዮጵያ ጋር ታርቆ በሽርን አወረደው›› ያለው፡፡

ዐቢይ እንደ በሽር?

ከጥቂት ሳምንታት በፊት ኢንዲያ ኒውስ ሌተር የተባለው ጋዜጣ ‹‹ዐቢይ አሕመድ በሕዳሴ ግድብ ላይ ተራማጅ አቋም አላቸው›› ሲል ለዘብተኛነታቸውን ዘገበ፡፡‹‹ጠቅላይሚኒስትሩ የሕዳሴውን ግድብ የማመንጨት አቅም ከ6450 ወደ 2022 ሜጋ ዋት ለማውረድ ወስነዋል፡፡ይህም በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚታየው የብሔር ግጭት ጀርባ አለች ብለው የሚያስቧት ግብጽ እጇን እንድትሰበስብ ያደርጋል ብለው ያልማሉ›› ይላል-ጋዜጣው፡፡

ይህ ጋዜጣ የደኅንነት ዘገባዎችን የሚያስነብብ፣እስካሁንም በዘገባቸው መረጃዎች ላይ ብዙም ጥያቄ ያልተነሳበት ታማኝ ዘጋቢ ነው፡፡ (ይሄንን ዘገባ ብሎ ማመኑ ሲገርመን፤ የምንጩን አስተማማኝነትና አዋቂነት ለማስረገጥ የሄደበት ርቀት በጣም አሳፋሪ ነው። ‘እመኑት አይሳሳትም’ ይለናል። መቼም ጊዜ ዳኛው ይደብቀው የለው፤ ይኸው፤ ግድቡን ዐቢይ አህመድ ወደ 2000ሜጋ ዋት አውርዶ ሊያስመርቀው ሽር ጉድ እያለ ነው አይደል? ያመኑት ተሳስተዋል። በዚህ ደረጃ የዐቢይ መንግስት ግድቡን አይፈልገውም ብሎ የሚያምን የፖለቲካ ተንታኝ መኖሩ ዘላለማዊ ግርምትን ይፈጥርብኛል። ‘ግብፅ የብሄር ግጭት ታስነሳብኛለች ብሎ ስለሚፈራ የግድቡን ሀይል የማመንጨት አቅም ከ6ሺህ ምናምን ወደ 2ሺህ ምናምን ለማውረድ ወሰነ’ ሲባል አምኖ የሚቀበልን፤ ተቀብሎም ‘እናንተም ተቀበሉ’ የሚልን የፖለቲካ ተንታኝ ምን ይሉታል? ስንትስ ይከፍሉታል? በእርግጥ ለመናቅም ቢሆን ዕውቀት ያስፈልጋል። ከጠቅላይ ሚኒስትሩ አፍ ቢሰማው እንኳን መጠቀም ስለሌለበት የመረጃ አይነት አለቆቹ ቢያስተምሩት ጥሩ ነበር።)

ይህንን ጉዳይ ብዙም ትኩረት እንዲያገኝ የተፈለገ አይመስልም፡፡ መገናኛብዙሃኑ ሁሉ (ለወትሮው ግድቡን በተመለከተ ‹በቅሎ ወለደች› ብሎ የሚዘግብው ሁሉ) ምንም ሳይለው ቀረ፡፡ ይልቁንም ኢቴቪና መሠል የመንግሥት መገናኛብዙሃን የሕዳሴው ግድብ የኃይል ማመንጫ ተርባይኖች ቁጥር በግማሽ መቀነሳቸውን ይፋ አደረጉ፡፡

ይህ የግብጽ መደራደሪያ ነው፡፡ግብፆች በመጀመሪያው አካባቢ ያቀርቡት የነበረው ሐሣብ፣ግድቡ ቁመቱ ይጠር፤የሚይዘው ውሃ መጠን ይቀንስ ወዘተ የሚል ነበር፡፡ይሁን እንጂ ይህ በኢትዮጵያ በኩል ተቀባይነት አጥቶ ኖሯል፡፡የግድቡ መገንባት የማይቀር መሆኑ የገባቸው የካይሮ ሰዎች ሌላ መደራደሪያ ይዘው መጡ፡፡ ይኸውም ‹‹የማመንጨት አቅሙ ይቀንስ፤የግድቡ ውሃ በሰባት ዓመት ይሞላ፤በየዓመቱ 40 ቢሊዮን ሜትር ኪዊቢክ ውሃ ይለቀቅልን፤ይህ ካልሆነ የአስዋን ግድብ ከባሕር ጠለል በላይ 165 ሜትር ቁመቱ ይቀንሳል፤ ሕዳሴ ግድብንም በጋራ እናስተዳድረው›› የሚል ነው፡፡

በዚህ ሐሣብ ነው እንግዲህ የኢትዮጵያ የባለሙያዎች ቡድንና ጠቅላይሚኒስትሩ ልዩነት ውስጥ የገቡት፡፡ጠቅላይሚኒስትሩ በሰባት ዓመት ይሞላ የሚለውን ሲቀበሉ፣ባለሙያዎቹ ደግሞ ቢያንስ በአራት ዓመት ተሞልቶ ማለቅ አለበት፣ከረዘመ ግን ከስድስት ዓመት በላይ መሄድ የለብንም የሚል ሳይንሳዊ ትንታኔ አላቸው፡፡

የሕዳሴ ግድብን ለመሙላት ከ74ቢሊዮን ሜትርኩዊቢክ የሚበልጥ ውሃ ያስፈልጋል፡፡ይህንን የሚያውቁት የኢትዮጵያ ባለሙያዎች 1ኛ-ውሃውን መልቀቅ ያለብን ቢበዛ 30/35 ቢሊዮን ሜትር ኪዊቢክ ነው፡፡2ኛ-ይህም አሳሪ ሳይሆን እንደየ ዝናቡ መጠንና በየዓመቱ እንደሚኖረው የውሃ መጠን የሚለያይ መሆን አለበት የሚል ነው፡፡ይሁን እንጂ ጠቅላይሚኒስትሩ በዚህ ጉዳይ ላይ ሊስማሙ አልቻሉም፡፡ ይህም የሚሆነው ጠቅላይሚኒስትሩ ባለሙያዎችን ከአንድ ዓመት በላይ አንድም ቀን አግኝተው ሳያነጋግሯቸው ነው፡፡

በዚህ ሁኔታ ነው እንግዲህ ባሳለፍነው ሳምንት ወደ ግብጽ አቅንቶ የነበረው የኢትዮጵያ ተደራዳሪ ቡድን ‹‹የግብጽን መደራደሪያ አንቀበልም ብለን መጣን›› ሲል በመስኖና ውሃ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ በኩል መግለጫ የሠጠው፡፡‹አንቀበልም አልነው› ያሉት በኢትዮጵያ ሉዓላዊ ግዛት ውስጥ ገብቼ የሕዳሴ ግድብን በጋራ ላስተዳድረው የሚለውንና በዓመት 40 ቢሊዮን ሜትርኩዊቢክ ውሃ ልቀቁልን የሚለውን ነው፡፡

(እዚህ ጋ ያሉትን ቀዮች በሙሉ፤ ‘መሰረተ ቢስ’ በሚለው ስም አያይዘን መጥራት አንችላለን። የጠቅላይ ሚኒስትሩን በግድቡ ላይ ያለ አቋም፤ የተደራዳሪዎቹንና የእሳቸውን ልዩነት፤ እንዲሁም የግብጽን ፍላጎቶች በተመለከተ ያየሰው የሚነግረንን መረጃ ባልሰማ ማለፉ ነው የሚያዋጣው። ምንጭ አይጠቅስም፤ ያልሆነውን ሆነ ይላል፤ ከራሱ ፍላጎት ጋር ለማስተሳሰር በራሱ ደርዝ ለመለካት ይለፋል፤ ግቡ ሁሉ ጠቅላይ ሚኒሰትሩ ለሀገር ግድ የለሽ እንደሆኑ በማንኛውም መንገድ ተናግሮ ማለፍ ነው።የግብጽ

ተላላኪ እንደሆኑ አስገንዝቦ ማለፍን ይመርጣል። እሳቸውን ለመውቀስ ሲልም ሌላ ጊዜ የሚያንኳስሰውን ተደራዳሪ ቡድን፤ ረስቶት ሲያደንቀው እናገኘዋለን። ዝቅ ብሎ ደግሞ ከግብጽ ጋር ሳይስማሙ የወጡባቸውን ነጥቦች ያለምንም ማስረጃ ጠቅሶ ሲያበሻቅጣቸው እንታዘባለን። ያየሰው እንደልቡ፤ እንዳሰኘው ይተነትናል። በተለይም የዛሬ እውነታዎችን ለሚያገናዝቡ አንባቢያን ይሄንን በማብራራት ጊዜ አላባክንም።

‘ሰባት አመት’ የሚለው የጠቅላይ ሚኒሰትሩ ምርጫ ተደርጎ መቅረቡና ለወቀሳ በመዋሉ ግን ለሌላ አስገራሚ መገረም መዳረጌን እወቁልኝ።

እዚህ ጋር ‹‹ጠቅላይሚኒስትር ዐቢይ ለምን ይህንን ያህል ለግብጽ ሸብረክ አሉ?›› (ምንም ሸብረክ የለም፤ ሸብረቅ ብሎ ነው ያየነው። ፖምፒዮ ላይ ቀጥ ብሎ የበቀለ ዝግባ ነው!) የሚል ጥያቄ እናንሳና፣ ‹‹ዛሬ ቢሆን ኢትዮጵያ እንኳን ግድብ ልትገነባ መሠረት ድንጋዩንም አታስቀምጥም ነበር›› የሚለውን የኤል ሲሲ ልበሙሉነት እናስቀጥል፡፡ (ድሮም የሚሉት ነገር ነው። “እኛ በአመጽ ስንመታ ነው ግድቡን የጀመራችሁት እንጂ ዛሬ ቢሆን አትሞክሩትም ነበር” ሲሉ ነው የኖሩት። ዛሬ ኤልሲስ እንዲህ ቢል፤ ዐቢይ በሰጠው ማረጋገጫ አይደለም)

ግብጽ በአሁኑ ወቅት ከኢትዮጵያ እጅግ የበለጠና የረቀቀ የዲፕሎማሲ አቅም አላት፡፡ በዓለማቀፍ ተቋማትና መንግሥታት ዘንድ ያላት ወቅታዊ ተሰሚነት ከኢትዮጵያ አንፃር ሲታይ የሠማይና የምድር ያህል ነው፡፡ ሲሲ የልብልብ እንዲሰማቸው ያደረጋቸውም ይሄው ሥራቸው ነው፡፡ (ይሄም የተዛባ ትንተና እና አረዳድ ነው። ዐቢይ ተሸንፎአል ለሚለው አጉል ድምዳሜ የቀረበ ሀሳዊ መስዋት ነው። ከሙባረክ አጋማሽ ዘመን ወዲህ የግብጽ አለማቀፋዊ የመደራደር አቅም እጅጉን ወርዶ፤ በተለይም የውሃ ፖለቲካው ውስጥ በሚታወቀው የሄጂመኒ ፖለቲክስ መሸነፉዋ ከተረጋገጠ በጣም ቆይቱዋል። ግድቡን መገንባት ከመጀመሩዋ በፊት ያለቀ ጉዳይ ነው። ስትጀምር ደግሞ የበለጠ ደመቀ። ዐቢይን ለማሳነስ፤ የግብጽንና የኤል ሲሲን ሀይል ማግዘፍ ከፈገግታ ሌላ የሚያተርፈው ነገር የለም። እስቲ “EGYPT’S NEW REALISM Challenges Under Sisi” የሚለውን የ Bakar Barfi ጥናት አንብበው። THE WASHINGTON INSTITUTE FOR NEAR EAST POLICY ላይ ታገኘዋለህ። ስለ ኤልሲስ ያለህን አድናቆት ባላንስ ያደርግልሃል። ስለተገረምክበት አይኤምኤፋዊ ጋብቻም ሲኦል ሲኦሉን ያጫውትሃል።)

በርካታ ግብፃዊያን ከሚሠሩባቸው ተቋማት አንዱ የዓለም ባንክ ነው፡፡ከሁለት ዓመታት በፊት ግብጽ ‹‹ስለ ሕዳሴው ግድብ የዓለም ባንክ ያደራድረን›› የሚል አማራጭ አምጥታ በኢትዮጵያ ውድቅ ተደርጎባት ነበር፡፡ይህ በእንዲህ እንዳለ ነው እንግዲህ በታሪኩ ለመጀመሪያ ጊዜ የዓለም ባንክ ለኢትዮጵያ ቀጥታ በጀት የሚሆን የ1.7 ቢሊዮን ዶላር ድጋፍ መስጠቱ የተሰማው፡፡ ጠቅላይሚኒስትር ዐቢይ ከወራት በፊት ‹‹ያለምንም ቅድመ ሁኔታ 1.7 ቢሊዮን ዶላር ሰጠን›› ሲሉ ላደመጣቸውም ‹‹አልበላሽምን ምን አመጣው››ን ያስተርታል፡፡

(ወርልድ ባንክ ግሩፕ፤ በመላው አለም የሚሰሩ 16ሺህ ሰራተኞች አሉኝ ይላል። በ2017 Compensation, Diversity and Inclusion at the World Bank Group ሲል ባሳተመው ሰነድ ላይም፤ 164 ግብጻውያን ሰራተኞች ሲኖሩት፤ የኢትዮጵያውያን ሰራተኞቹ ቁጥር ደግሞ 185 ነው። በእርግጥ የዘንድሮን ዳታ ማግኘት ባንችልም፤ ያየሰው እንደሚለው ‘ለማዳላት እስኪያደርስ’ ድረስ የቁጥር ብልጫ እንደሌለ መጠቆም ይችላል ብለን እናስባለን። እዚህ የያሰው መረጃ ውስጥ፤ ሌላ አስገራሚ ስህተትና አላዋቂነትም አለ። የባንኩን ግዙፍነት፤ አሰራርና ታሪክ ለሚያውቅ ሰው፤ ‘ግብጻውያንን አብዝቶ በመቅጠርም ሆነ ቀጥሮ ተጽእኖ ሰር ለመውደቅ’ የሚያስችል አወቃቀር አያገኝበትም። ለባሀርይውም ስለማያመቸው፤ ግብጽም ይሄንን ያህል ዋጋ የሚያስከፍል ኪሎ ስሌለላት እንዲህ አይነት ትንተና መሰጠት ለነውር የቀረበ አላዋቂነት ነው። በእዚህ ግዙፍ ደርጅት ውስጥ፤ ትልቁ የስልጣን አካል የዳይሬክተሮች ቦርዱ ነው። ቀጥታ ኤክስኪዩቲቭ ዳይሬክተሮችን ያዝዛል ይሄኛው ደግሞ ሁለት ቀጥታ የሚጠሩለት አካላት አሉት። ፕሬዚደንቱ ለኤክስኪዩቲቩ ይገዛሉ። እሳቸው ደሞ ስደስት ያህል አካላትን (ቦዲስ) በቀጥታ ያዝዛሉ። ሌሎች አምስት ክፍሎችም በፕሬዚዳንቱ ቀጥታ ትእዛዝ ይንቀሳቀሳሉ። በእነዚህ ስር የተለያዩ ቫይስ ፕሬዝዳንቶችን የያዙ ቀጣናዊ አወቃቀሮች ተዘርግተዋል። (ይህንን መረጃ የድርጅቱን ተቋማዊ ቻርት ነው የሚናገረው) ስለዚህ በጥቅሉ፤ ፕሬዚደንቱን ጨምሮ 34 ያህል ትልልቅ ባለስልጣናት አሉ ማለት እንችላለን። እዚህ ውስጥ አንድ የግብጽ ተወላጅ እና የፈረናሳይ ዜጋ የሆኑት ሃፊዝ ጋህኔም ይገኛሉ። የአፍሪካ ቫይስ ፕሬዚደንት ናቸው። በፕሬዚዳንቱና በእሳቸው መካከል ሌላ ሆላንዳዊ አለቃ አሉ። የግብጽን ስም ማንሳት የምንችለው በዚህ ደረጃ ብቻ ነው። በዜጋዋ ባይሆን በተወላጁዋ ሰው ፌቨር ይደረግላታል የሚባል ከሆነም፤ ኢትዮጲስ ተፈራ የተባለ ግለሰብ ጠቅሶ ኩም ማድረግ ይቻላል። ቀጥታ ለፕሬዝዳንቱ ተጠሪ ናቸው ካልናቸው ስድስት መዋቅሮች የአንዱ አላፊ ነው። ኢትየጵያዊ የዘር ግንድ ያለው አሜሪካዊ ለመሆናቸው ስማቸው ይናገራል፤ መልካቸውም እንዲሁ። የግብጹን ተወላጅ በስልጣን ይበልጧቸዋል። ለካ እነ ያየሰውንም በዘር ቆጠራ መርታት ይቻላል? በሜዳቸው!!

አይኤም ኤፍ ለኢትጵያ ሲያበድርም ሆነ ሲረዳ ከግማሽ ምእተ አመት በላይ የሆነው ድርጅት ነው። ኢትየጵያ አባል ከሆነችም የአንድ አዛውንት እድሜ አልፋለች። ጃንሆይም፤ መንግስቱ ሃይለማርያምም መለስ ዜናዊም፤ ሀይለማርያምም፤ ዐቢይም ወደፊት የሚመጣውም መሪ ከአይኤምኤፍ ጋር ያልሰራና የማይሰራ የለም። የማይበደር እርዳታ የማይቀበል የለም። ለሁሉም ቅድመ ሁኔታዎች ይቀርቡላቸዋል፤ ቅድመሁኔታዎቹ ሁሉ ግን በቀጥታ የአይኤምኤፍን ጥቅም ብቻ የሚያስጠብቁ ናቸው ለማለት አይቻልም። ቀጥተኛ የጥቅም ድርድር የሚደረግባቸው ይበዛሉ። ለጤናህ፤ ለትምህርትህ፤ ለመንገድህ፤ ለአካባቢ ጥበቃህ እየተባለ የሚሰጠውም ብዙ አለ (በእርግጥ አዚህ ውስጥም የአይኤምኤፍ ጥቅም የለም ብዬ የምከላከል ቀሽም አይደለሁም፤ ሆስፒታል ገንብቶልኝ ከሚያተርፍ አካል ጋር ለመደራደር ምንጊዜም ዝግጁ ነኝ ለማለት ያህል ነው ) የዐቢይ መንግስት በሁለቱም አይነት መንገድ ነው የአይኤምኤፍን ችሮታ የተቀበለው። ወደፊትም በሁለቱ መንግድ መቀበሉን ይቀጥላል። የያሰው አለቆችም እኔም በምናውቃቸው ምክንያቶች ተጠምዝዞም እየጠመዘዘም ይቀጥላል።

በነገርህ ላይ ከእነአይኤም ኤፍ ጋር በብልጠት በመደራደር ዐቢይ አህመድን የሚያህል የአፍሪካ መሪ ብትጠቅስልኝ ደስ ይለኛል። መለስ ዜናዊ እንዳትለኝ ብቻ።

እንደዚያ ካልክ ሁለት ነገሮች ያጋጥሙሃል። አንደኛ ምናላቸው ስማቸው ከሚባለው ሰውዬ ጋር ትመሳሰልብኛለህ። ሁለተኛው ስለቻይና መረብ ያለህን እውቀት ታስገምትበታለህ። መለስ ከአይኤምኤፍ ጋር አንዴ ውሃ አንዴ እሳት ሲያደርገው የነበረው እናንተ እንደምትሉት የሀገር ፍቅር አንገብግቦት፤ የአይኤም ኤፍ ሆዳምነት ተገልጦለት አይደለም። ከቻይና ጋር የነበረው እፍፍ ያለ ፍቅር ነው። የእናንተ መሸወድም የሚጀምረውም እዚህ ጋ ነው። ‘China is more sympathetic than you’ ይለው ነበር አቦይ ስብሃት ለአሜሪካው አምባሳደር። ዊክሊክስ ጽፎታል። ቻይና ከአይኤምኤፍ የተሻለች አበዳሪና ወለድ ተቀባይ እንደሆነች ለማሳመን የማትፈነቅሉት ድንጋይ የለም። በቻይና መረብ መጠለፍ የምልህ ይሄንን ነው። አሜሪካ ቻይና ላይ የምትሰነዝረውን ትችት እርሳው። ‘አምባገነን መንግስታትን ታገዝፋለች፤ ለዴሞክራሲ ግድ የላትም’ ምናምን የሚለው ተወው። ሁሉም አምባገነን ነው። እንዲያውም የቻይናው አገዛዝይሻለኛል። ቢያንስ በግልጽ ይናገራል። ከትራምፕ አይነቱ አክተር፤ ሪሉ ዢንፒንግ ይሻለኛል።

ምን እያልኩህ ነው? ቻይናም ጅብ ናት፤ አይኤምኤፍም ጅብ ነው። ሁለቱም ያለወለድ ያለቅድመሁኔታ አያበድሩም፤ አይደራደሩም። ወለድ አልባ የሚለውም የራሱ ጥቅም አለው። አላበላልጣቸውም እያልኩህ ነው። አማራጩ ሁለት ሁለት ነው፤ እንደመለስ አንዱን መምረጥ ወይም ወይም እንደ ዐቢይ ሁለቱንም መምረጥ። ነገርዬውን ፖለቲካሊ ከተነተነው ደግሞ፤ ለእኔ የዐቢይ መንገድ ይሻለኛል። ለተሻለ ድርድርና ዋጋንም ለማዋደድ የተሻለ ዕድል ይሰጣል። እደግምልሃለሁ፤ ከእነ አይኤምኤፍ ጋር በመደራደር ከዐቢይ የተሻለ መሪ አትጠራልኝም። ከጋናው ሰውዬ እኩል በእጁ ስለያዘው ወርቅ የተሻለ ግንዛቤ ያለው መሪ ነው። ያው እናንተ ብትንቁትም፤ መደመር የሚለው መጽሃፍ ላይ የሰውዬውን አረዳድ በግልጽ ሰፍሮ ማግኘት ይቻላል። ከዶሃም ከአቡዳቢም እርዳታ ተቀብሎ ሁለቱንም በእኩል አጋርነት በአደባባይ የሚያመሰግን አይነት ሰው ነው። ይህቺ ምርጥ ብቃት ናት።

ቢያንስ ለአድናቆት ባታበቃም፤ ከስድብ ግን ለመከላከል የምትበቃ ነበረች። እንደነገርኩህ ነው፤ የሀገርን ጥቅም ባለማወቅም ሆነ በጂኦፖለቲክስ አረዳዱ በእነደብረጺዮን ደረጃ የሚተች አይነት ሰው አይደለም። በነገርህ ላይ፤ በእዚህ አይነት የስልጣን እርከን ላይ መገኘት ከሚኖረው ጉዳት ውስጥ ይሄኛው ዋናው ነው። ሁሉም እንደፈለገው ሊናገርህ ይችላል፤ ለሁሉም መልስ መስጠት አትችልም። በዚያ እድል እየተጠቀማችሁ ነው እያልኩህ ነው።

የአይኤምኤፍን ጉዳይ ስንቋጨው፤ ‘አይኤምኤፍ በታሪኩ አድርጎት በማያውቀው መልኩ’፤ የሚያስብል ምንም ነገር የለም። ከሆነም ቅድም ከነገርኩህ የተገኘ ኳሊቲ እንጂ፤ እናንተ እንደምትሉት አየር መንገድን ከገዛበት ደረሰኝ ላይ የተጻፈ አይደለም። ብዙ መሆኑ አስደንግጦህ ከሆነም በግልጽ መናገር ነው። ሌላ ተጨማሪ መረጃ፤ አይኤም ኤፍ ለኢትዮጵያ ቀጥተኛ በጀት መስጠት ካቆመ 13 አመቱ ነበር። በ2005 የምርጫ ውዝግብ ደስተኛ ባለመሆናቸው ነበር እርዳታውን የከለከሉት። ቀጥተኛ የበጀት ድጎማ ማድረጉን ነበር ያቆመው እንጂ እርዳታ አልተወም ነበር። በጣም መሳቀቅ ከፈለግክም Ethiopia Eritrea Somalia Djibouti የሚል የወወዳጃችሁ የእንግሊዝ በሆነው The Economist Intelligence Unit Limited የታተመ የ1998 ሪፖርት አለልህ። ገጽ 20 ላይ ግለጥና፤ መለስ ዜናዊ ከአይኤምኤፍ ጋር ስላደረገው ስምምነት አንብብ። መዋቅሬን አሻሽላለሁ እሺ ብሎ ስለፈረመው ብድር አንበብ። ESAF ይለዋል አይኤም ኤፍ ያኔ እንግዲህ ብዙ ግብጻውያን አልነበሩም መሰለኝ።

(ይሄ በጣም ተንኮለኛና ቆሻሻ ውንጀላን ያዘለ ግምት ነው።) (መቼም ጠቅላይሚኒስትሩ ባለፈው ሳምንት ባስጎበኙን የቤተመንግሥት ዕድሳት ላይ ‹‹የዓለም ባንክ እርዳታ የሰጠኝ በቢሮዬ ዕድሳት ተማርኮ ነው›› (አላለም፤ ለራስ በሚያመች መልኩ ተመዝዞ የገባ ነው።)

በርካታ ግብፃዊያን ከሚሠሩባቸው ተቋማት አንዱ የዓለም ባንክ ነው፡፡ከሁለት ዓመታት በፊት ግብጽ ‹‹ስለ ሕዳሴው ግድብ የዓለም ባንክ ያደራድረን›› የሚል አማራጭ አምጥታ በኢትዮጵያ ውድቅ ተደርጎባት ነበር፡፡ይህ በእንዲህ እንዳለ ነው እንግዲህ በታሪኩ ለመጀመሪያ ጊዜ የዓለም ባንክ ለኢትዮጵያ ቀጥታ በጀት የሚሆን የ1.7 ቢሊዮን ዶላር ድጋፍ መስጠቱ የተሰማው፡፡ ጠቅላይሚኒስትር ዐቢይ ከወራት በፊት ‹‹ያለምንም ቅድመ ሁኔታ 1.7 ቢሊዮን ዶላር ሰጠን›› ሲሉ ላደመጣቸውም ‹‹አልበላሽምን ምን አመጣው››ን ያስተርታል፡፡

ሁለቱም መንገዶች በዘላቂነት የኢትዮጵያን ጥቅም የሚጎዱ ብቻ ሳይሆኑ፣ የጠቅላይ ሚኒስትሩን የሥልጣን ዘመንም እንደ አል በሽር የሚያንኮታኩት ነው፡፡(አልበሺርን ያወረዱት አብረው ነው ሊለን ዳር ዳር ሲል ነበር። እዚያ ጋ የአልበሽር አውራጅ፤ እዚህ ጋ ደግሞ እንደአልበሺር ወራጅ ሆኖ ይመጣል።)

(18) ግብፃዊያን ደግሞ በኢትዮጵያ ያላቸውን ጥቅም ለማስከበር አገሪቱን ሲበጠብጡ ቀድመው የሚጠቀሙት የኤርትራንና የኦሮሞ ፖለቲከኞችን ነው፡፡ጀብሐ/ሻዕቢያ ካይሮ መመስረቱንና በርካታ የኦነግ ክንፍ ከግብጽ መምጣቱን እንዲሁም ከኦሮሚያ አመጽ ጀርባ ግብጽ አለችበት የሚለውን ለእውነት የቀረበ መላምት ያስታውሷል፡፡ለዚያም ሊሆን ይችላል፤ጋዜጠኛው ሳቤር ‹‹ከኢትዮጵያ ጋር ታርቆ በሽርን አወረደው›› ሲል መሪውን ያደነቀው፡፡

የበሽር መውረድ የጠላት ቅነሳ ቅደም ተከተል ነው!! (የው ሲያምታታው! እስካሁን የኤል ሲስ አሽከር አድርጎ፤ የአልበሺር ጠላት አድርጎ የሳለውን ሰውዬ ከአልበሺር ቀጥሎ ያለ ጠላት አድርጎት ደግሞ ይመጣል። አልሲስ ለምን ይጥለዋል፤ አሽከሩ ነው አልተባለም እንዴ?)

ሕዳሴ ግድብና ዐቢይ

‹‹ግዴለም፤ መንግሥት ስመኘውን ላይወደው ይችላል፡፡ግን ያ ሁሉ ሕዝብ በዝናብ መጥቶ አልቅሶ ቀብሮታል፡፡ለዚህ ሕዝብ ክብር ሲል እንኳ አንዲት የኖራ ሃውልት ሊያሠራለት ይገባ ነበር››፡፡

ይህንን ያሉኝ በስላሴ ካቴድራል ግቢ ውስጥ ከሚውሉ አትክልተኞች አንዱ ናቸው፡፡(የተለመደችው ምንጭ ስወራ፤ ከእከሌ ሰማሁ ስታይል! ቢሉትም ስማቸውን መጥቀስ፤ ካልሆነም መተው! )

(በክብር መሸኘቱን ሀገር ያውቃል!!)

ጠቅላይሚኒስትሩ የተሾሙት የሕዳሴ ግድብ የመሠረት ድንጋይ በተጣለበት ቀን ነው፡፡በበዓለ ሲመት ንግግራቸው ላይም ጠቀስ አድርገውት ነበር፡፡ ብዙም ሳይቆዩ ወደ ግድቡ ቦታ ሄደው (ቤኒሻንጉል ሲጓዙ እግረመንገዳቸውን)

ከስመኘው ሞት በኋላ በ2010 ክረምት በጽ/ቤታቸው የዩኒቨርሲቲ መምህራንን ሰብስበው ‹‹ይህ ግድብ ለፖለቲካ ፍጆታ የዋለ ነው፤…በሚቀጥለው 10 ዓመትም አያልቅም›› አሉ፡፡ (በቀጥታ እንደዚያ አለማለታቸውን ራሱ ወረድ ብሎ ይነግረናል!) በዚያን ወቅት የግድቡ ግንባታ ቆሞ ነበር፡፡ የዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰሮቹም ለዚህ ንግግራቸው ሞቅ ያለ ጭብጨባ ቸረዋቸዋል፡፡ በመሠረቱ አንድ መንግሥት ሥራ የሚሠራው ለፖለቲካዊ ፍጆታው እንጂ ለጽድቅ አይደለም፡፡

ከእርሳቸው በፊት የነበረው ኢሕአዴግ ግድቡን ለፖለቲካ ፍጆታ ቢጠቀመው አያስገርምም፡፡ጥያቄው መሆን ያለበት ሥራውን ሠርቶታል/አልሠራውም? ካልሠራውስ እኔ እንዴት እሠራዋለሁ የሚለው ነው ጉዳይ መሆን ያለበት፡፡ ግድቡ የዲዛይን ክለሳ የተደረገለትና የማመንጨት አቅሙም ከ5250 ወደ 6450 እንዲያድግ የተደረገ ቢሆንም፣ የሀብት ብክነትና የመፈፀም አቅም ችግር እንደነበረበት አይካድም፡፡ይሁን እንጂ ጠቅላይሚኒስትር ዐቢይ እስከተሾሙባት ዕለት ድረስ 65 በመቶ ተገንብቷል፡፡ይህ ማለት በየዓመቱ ከ9በመቶ በላይ ይገነባ ነበር ማለት ነው፡፡እርሳቸው የአገሪቱ መሪ በሆኑበት ባለፉት 17 ወራት ውስጥ ሁለት በመቶ እንኳን አልጨመረም፡፡

(በሜቴክ ምክንያት በ2017 ማለቅ የነበረበት ግድብ ወደ 2022 ተዛውሮአል። የዚህን ኪሳራ ስሌት በተራ ካልኩሌተር መስራት ነውር ነው። የሜጋ ፕሮጀክቶችን ኪሳራ አሰላል ፕሮፌሰር አለማየሁ ገዳ በአመት ኮርስ እንዲያስጠኑልኝ በትህትና እጠይቃለሁ። ያልቃል በተባለበት ወቅት ያላለቀን ፕሮጀክት በየአመቱ ይሄንን ያህል ይሰራ ነበር ብሎ ለማነጻጸሪያ ማቅረብ ሞላው መበላሸቱን ይጠቁማል። የ17ወራቱ ስታስቲክስም ውሸትና በማስረጃ ያልተደገፈ ነው። ስልሳ አምስት ፐርሰንት ተጠናቀቀ የሚለውም ድፍንና ከፕሮጀክቱ ጸባይ ውጪ ነው። ሳሊኒ የተባለው ድርጅት ያነሳቸውን ወቀሳዎችና ቅሬታዎች ማዳመጥ ብቻውን የሜቴክን ጉድፎቸ አስምሮ ለማለፍ በቂ ነበር። ራሱ ያየሰውም የአቅም ችግርና የሀብት ብክነት መኖሩን አምኖ ነበር። ለሜቴክ ሀብት ማባከንና የብቃት ማነስ በጣም ተራ ችግሮቸ ስለሆኑ ይሆናል።መለስ ዜናዊ ግድቡን በመጀመሩ ዘላለማዊ ስራ ሰርቶአል። ለሜቴክ በመስጠቱ ግን ዘላለማዊ ስህተት ሆኖ ይመዘገብለታል። ያየሰው ለሜቴክ ዶሜስቲክ አፊሌሽን ምናምን በመፍጠር ለመከራከር ሲሞክር አየዋለሁ። ግድቡ ሎካል ጉዳይ አይደለም። በኢንዲጂኒየስ ፖለቲክስ የምታራቅቀው ወግ አይደለም። ብዙ ውስብስብ ነገሮች አሉበት። እንደሸገር አውቶብስ እየሰራህ የምትማርበት አይደለም (ይሄም ቢሆን ልክ ነው እያልኩ አይደለም)።

በነገርህ ላይ መለስ ቢኖር ኖሮ ወዲያው የሚያደርገውን የማስተካከያ እርምጃ ነው ዐቢይ አህመድም ያደረገው። ጠቅላይ ሚኒሰትሩ ከሰሩዋቸው ድንቅ ስራዎች መካከል ሜቴክን አይነት የማፍያና እብሪተኛ ካርቴል መበጣጠሳቸው በዋናነት የሚጠቀስ ነው። እስቲ ይህቺን ጋብዙልኝ፤ አንብባት፤ What You Should Know about Megaprojects and Why: An Overview Bent Flyvbjerg, Oxford University, UK) PROJECT MANAGEMENT INSTITUTE የተባለው ተቁዋም ነው ያሳተማት።

"በሚቀጥለው 10 ዓመትም አያልቅም" የሚለውን ንግግራቸውን የተናገሩት ግብጽ ሄደው፣ "ወላሂ ወላሂ አንጎዳችሁም" ብለው ከማሉ በኋላ ነው፡፡ ይህ የ10 ዓመት ዕቅድ ደግሞ የግብጽ ተደጋጋሚ ጥያቄ ነው፡፡ (ይሄ የራስን ውሸት በመቀጣጠል እውነት ከማስመሰል ሙከራዎች አንዱን ይወክላል። )

በነገርህ ላይ መለስ ቢኖር ኖሮ ወዲያው የሚያደርገውን የማስተካከያ እርምጃ ነው ዐቢይ አህመድም ያደረገው። ጠቅላይ ሚኒሰትሩ ከሰሩዋቸው ድንቅ ስራዎች መካከል ሜቴክን አይነት የማፍያና እብሪተኛ ካርቴል መበጣጠሳቸው በዋናነት የሚጠቀስ ነው። እስቲ ይህቺን ጋብዙልኝ፤ አንብባት፤ What You Should Know about Megaprojects and Why: An Overview Bent Flyvbjerg, Oxford University, UK) PROJECT MANAGEMENT INSTITUTE የተባለው ተቁዋም ነው ያሳተማት።

በርግጥ ‹‹በዚሁ ከቀጠልን በሚቀጥለው 10 ዓመትም አያልቅም›› ነው ያሉት፡፡ በእርሳቸው ዘመን እንዳለው አፈፃፀም ከሆነ (በዓመት 2በመቶ እንኳ የማይሠራበት) ግድቡ ለመጠናቀቅ 17 ዓመታት ይፈጅበታል፡፡ በግድቡ ግንባታ ላይ ሕዝቡ 12 ቢሊዮን ብር (በተለይ የመንግሥት ሠራተኛውና ባለሃብቱ) አዋጥቷል፡፡ይሁን እንጂ ጠቅላይሚኒስትሩ የአንደኛ ደረጃ መምህራንን ሰብስበው ‹‹ብዙ ያዋጣችሁ እንዳይመስላችሁ፣ከ10 በመቶ የሚዘል አስተዋጽኦ የላችሁም›› ብለው የሕዝቡን ሞራል ‹ከሸከሹት›፡፡

(እውነታቸውን ነው ጠቅላይ ሚኒስትሩ፤ ግድቡ ከፈጀውና ከሚፈጀው ገንዘብ 12ቢሊዮን ብር 10 ፐርሰንት አይሞላም።) ድሃ የመንግሥት ሠራተኛና ወታደር ለልማት ብሎ ያዋጣውን ገንዘብ አጣጣሉበት፡፡

ይህን ንግግራቸው የጠቅላይሚኒስትሩ ንግግር ችግር ይዞ ሲመጣ ዓመት አልሞላውም፡፡አሁን ለግድቡ ተብሎ የሚሸጠው ቦንድ በአንድ ቢሊዮን ብር አሽቆልቁሏል፡፡ (ይሄም መረጃ ያለምንጭ የተጠቀሰና በቆርጦ ቅጠላ የተዋበ ነው። የቦንድ ግዥው መቀነስ ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ንግግር ጋር ምንም የሚያገናኘው ነገር የለም።

ከሰውየው ስልጣን መያዝ በፊትም የነበረና ብዙ ምክንያቶች ያሉት ችግር ነው።)

ጠቅላይሚኒስትሩ ለቀደመው ኢሕአዴግም ሆነ ለሕወሓት መራሽ አለቆቻቸው የመረረ ጥላቻ ቢኖራቸውም እንዲህ ያሉ አገራዊ ፕሮጀክቶች ከኢሕአዴግም፣ከመለስም፣ከዐቢይም በላይ መሆናቸውን ቢያንስ መገንዘብ ነበረባቸው፡፡

ይህ ውስጣዊ ብሽቀታቸውም በኢትዮጵያ ሉዓላዊነት ላይ እስከመደራደር የሚያደርሳቸው እየሆነ ነው፡፡ ‹‹ድሃ አገር ሉዓላዊነት የለውም›› በማለት፡፡ (ያለቦታው ያለአውዱ የዋለ ሌላ ውንጀላ፤ ‘ይህቺን አባባል’ የቀድሞው የህወሓት አለቃና አሁን ዐብይ አይወደውም ይበሽቅበታል የተባለው መለስ ዜናዊም በሌላ ፎርም ተናግሮአታል። ዐብይ አህመድም እንደሱ አይነት ንግግር ነው የተናገሩት። በደብል ስታንዳርድ የታመመው ተንታኝ እሳቸውን ለይቶ ለመኮነን በቃ። በመጽሃፋቸው የፖሊሲ ጉዳዮች ላይ፤ ስለድህነታችንና፤ ስለሉአላዊነታችን ያላቸውን አረዳድ በግልጽና በውብ መንገድ አስቀምጠውታል።)

ግድቡ ቢያንስ ሁሉም ኢትዮጵያዊ ሊተባበርበትና ሊተጋገዝበት፣ ለብሔራዊ መግባቢያም ጥሩ መሣሪያ መሆን የሚችል ነበር፡፡ ሆኖም ከአያያዝ ተሰበረና፣ እንኳን በጋራ ልንግባበት መሪዎቻችንም ሊያምኑበት አልቻሉም፡፡የኤል ሲሲዋ ግብጽ ግን ሥራዋን በንቃት እየሠራች ነው፡፡

የዚህ ጽሑፍ ቀጣይ ክፍል